Het wapen van Haneghem

De arme landarbeiders- en visschersfamilie Van Haneg(h)em is van relatief recente datum (1759) en stamt af van de familie Van Huynegem te Asse in Vlaams Brabant
De familie Van Huynegem in Asse heeft met zekerheid nooit een wapen gehad, dus de familie Van Haneg(h)em ook niet
Een plaats Hanegem of Haneghem bestaat niet
Toch staat een wapen "Haneghem" in het wapenboek Den Boomgaert der Wapenen uit 1567 door Jean Lautte, uitgever Gheraert Salenson in Gent
Het wapen verwijst vermoedelijk naar een uitgestorven onverwante familie Van Haneghem uit Gent

zonder kleurtjes

 Fragment uit Den Boomgaert der Wapenen uit 1567 

De tekst "Bande d'or & de gueulles chef d'or", betekent gouden diagonale stroken (bandes) omzoomd in keel (gueules=rood) met een schildhoofd in goud (vert. Vic Poolen, Gouda)
Oftewel: roodgele diagonalen met een geel dak

Het wapenboek van Lautte
Het boek van Jan Lautte uit juli 1567 is het eerste gedrukte wapenboek en het oudstbekendste met het wapen Haneghem
Het boek is authentiek, er zijn vele exemplaren bewaard, o.a. in de Universiteit Gent met bibliografische gegevens uit 2008, het wordt genoemd op Wikipedia
Het wapenboek bevat vooral familiewapens en enkele wapens van overheden
Een wapen is niet te verwarren met adel; op het eind van de middeleeuwen was er van de wapendragers hooguit één procent ook van adel, de rest had alleen een wapen
De schrijver Jean Lautte was een Gents rederijker en diaken van de Hervormde gemeente te Gent
Op 19 september 1567 werd hij door de Inquisitie gevangen genomen en eindigde 25 januari 1569 op de brandstapel (De historie der hervormde kerk te Gent, p.26)
Er is enige twijfel of Jean Lautte de echte schrijver was; volgens wapenkenner Van den Eeckhout zijn grote delen overgenomen uit het wapenboek Goemanne Potter (1557)
Terechte twijfel: in feite heeft Jean Lautte alleen het voorwoord geschreven en in dat voorwoord verwijst hij steevast naar "de drukker"

Den Boomgaert der Wapenen

Andere wapenboeken
De Catalogue des manuscrits de la Bibliotheque royale de Belgique is een index in pdf en txt van oude boeken over heraldiek en wapenschilden op kbr.be
De 12e druk uit 1936 van Fred. Lyna is door de universiteitsbibliotheek van Toronto gescand en op internet gezet
Voorin staat een omnummer-tabel voor de diverse bibliotheek-systemen
Ondanks (of juist door) de vrij grote (gedrukte!) oplage zit het boek van Lautte niet in de collectie van kbr.be
Er zijn op kbr.be drie officiele wapenboeken met het wapen:

7537 p279 r31 vermeldt het wapen op f.86v in:
7537. (II. 2550) Armorial des Pays-Bas, 17e eeuw, 234 bladen
Op die pagina staat inderdaad onder nummer 204 het bewuste wapen
Opvallend: de kleuren zijn net andersom als in een - achteraf met de hand - ingekleurd exemplaar van het wapenboek van Lautte
De KBR dateert het wapenboek op 1700-1730

7543 p300 r39 vermeldt het wapen op f.18 in:
7543. (19281) Armorial des Pays-Bas, 18e eeuw, zelfde titel als de voorgaande, 105 bladen
Armoiries coloriées des familles suivantes: (...) f.18 Hanegem
Opvallend zijn een weggevallen h en drie gele banden met daaromheen vier rode banden

7521 p187 r40 vermeldt het wapen op f.180 in:
7521. (18026) Laurent le Blond (1) Armorial de l'Europe, mogelijk deels gebaseerd op de Boomgaert
NB de naam Laurent le Blond zelf wordt nergens genoemd, het is meer een werknaam want er zijn twijfels over de juiste naam
De inhoud is getrokken uit de Boomgaert, blijkens de volgende voetnoten bij p173:
(1) F. 173, se lit la note : Cecy est tiré hors le Jardin d'Armoiries, imprimé a Gand 1567 Sauf trespeu d'additions II s'agit ici de l'ouvrage : Le jardin d'armoiries, den boomgaert der Wapenen Ghendt, Gher. Salenson, 1567.
(2) L'auteur ne respecte pas toujours l'ordre observé dans le. Jardin d'armoiries (cf supra) ; il omet certaines familles, sans raison apparente et en ajoute quelques nouvelles. Il a modifié légerement l'orthographe de certains noms, en remplacant notamment l'y par l'i ; par contre, il reproduit avec fidélité les nombreuses erreurs de son modele. Il ne nous appartient pas d'y rien changer; mais nous signalons les principales variant

Geen wapenboek maar een oud papieren forum van weetgierige leken onderling: in De Navorscher uit 1936 staat op pagina 207 een beschrijving van het wapen

de navorscher

Pagina 207

De kleuren
Er zijn drie interpretaties van de kleuren:
- er bestaat een achteraf ingekleurd exemplaar van de Boomgaert: 3 gele resp. 3 rode banden
- het wapen in kleur in "Armorial des Pays-Bas 17e eeuw": 3 rode resp. 3 gele banden
- het wapen in kleur in "Armorial des Pays-Bas 18e eeuw": 4 rode resp. 3 gele banden

met kleurtjes

 Fragment uit een exemplaar van de Boomgaert dat men later heeft ingekleurd  

De plaats Haneghem
Er staat geen Van in de naam van het wapen. Het wapen lijkt dus naar een plaats te verwijzen
Het doet vermoeden dat er ooit een familie en/of plaats Haneghem is geweest, in de omgeving van Gent, zónder enige relatie met de huidige familie!
Lautte was een Gentenaar. Het wapen en de naam van een uitgestorven Gentse familie zijn mogelijk gebaseerd op een middeleeuwse plaatsnaam Haneghem
De samensteling Hane + ghem is niet zo bijzonder als toponiem, er zijn redelijk wat (bijna-)naamgenoten rondom de zuidelijke Noordzee
De middeleeuwse plaats Haneghem zou kunnen zijn opgeslorpt door een zich uitbreidende (middeleeuwse) stad Gent
Dit zou kunnen verklaren dat zelfs de bekende naamkundige prof. Frans Debrabandere in zijn naspeuringen naar de familienaam nooit een plaats Haneghem heeft kunnen vinden
Het platteland van Oost- en West-Vlaanderen en de agglomeratie Rijsel (Fr) zijn doorzocht op de plaatsnaam, de middeleeuwse stad Gent echter nog niet

Dossier 83: Wapen
Van het wapen Haneghem is ook een dossier (83), voor alle resterende zaken (heel veel!) die nog onduidelijk zijn
Zoals het wapenboek Goemanne - de Potter, de locatie en de mogelijk betrokken families

Dossier 84: Gent
Voor de omgeving van de plaats Gent is een dossier (84), voor alle resterende zaken (heel veel!) die nog onduidelijk zijn

www.huinegem.be