Het wapen van Haneghem

De arme landarbeiders- en visschersfamilie Van Haneg(h)em is van relatief recente datum (1759).
Een plaats Hanegem of Haneghem bestaat niet.
Toch staat een wapen "Haneghem" in een wapenboek uit 1567. Hoe kan dat?

zonder kleurtjes

Het wapen van Haneghem
In het wapenboek Den Boomgaert der Wapenen uit 1567 door Jean Lautte, uitgever Gheraert Salenson in Gent, staat een wapen van Haneghem met beschrijvende tekst:
"Bande d'or & de gueulles chef d'or", dit betekent gouden diagonale stroken (bandes) omzoomd in keel (gueules=rood) met een schildhoofd in goud (vert. Vic Poolen).
Oftewel: roodgele diagonalen met een geel dak.
Het boek is authentiek, er zijn vele exemplaren bewaard, o.a. in de Universiteit Gent met bibliografische gegevens uit 2008, het wordt genoemd op Wikipedia.
Het wapenboek bevat vooral familiewapens en enkele wapens van overheden.
Een ander wapenboek, Laurent Leblond, Arm. des Pays-Bas, Arm. de l'Europe XVII/XVIII eeuw: 7521 p187 r40 - 7537 p279 r31 - 7543 p300 r39
In een van die wapenboeken staat "Honbetrey (Hombetry?) et de Hornet (Horne?) Haneghem". In andere, latere, meer bekende wapenboeken komt het wapen niet voor.

Bemerkingen
Een wapen is niet te verwarren met adel; op het eind van de middeleeuwen was er van de wapendragers hooguit één procent ook van adel, de rest had alleen een wapen.
Er staat geen Van in de naam van het wapen uit 1567. Het wapen verwijst dus duidelijk naar een plaatsnaam, in dit geval een -gem toponiem.
De arme landarbeiders- en visschersfamilie Van Haneg(hem) is van veel recenter datum en heeft nooit een wapen gehad.
De eerste Van Hanegem is in 1759 geboren (Maria Theresia), in 1831 volgde de eerste Van Haneghem (Johannes).

met kleurtjes

 Fragment uit een gedownloade digitale kopie van de Boomgaert; dit exemplaar heeft men ingekleurd en de lege randen zijn opgevuld met andere wapens 

Herkomst van het wapen
Er zijn vijf mogelijke opties, in volgorde van waarschijnlijkheid:
1. de verdwenen buurtschap of boerderij Hunenghien bij Œudeghien in het noorden van de provincie Henegouwen (Hainaut), net over de huidige taalgrens
2. de Huinegem te Asse in de provincie Vlaams Brabant
3. het verdwenen buurtschap of boerderij Henneghien bij Frasnes-lez-Buissenal in centraal Henegouwen (Hainaut)
4. de wijk Hunnegem te Geraardsbergen in het zuiden van de provincie Oost-Vlaanderen
5. een onbekende plaats genaamd Haneghem

De meeste feiten pleiten voor optie 1: Haneghem als Vlaamse vertaling f verbastering van Hunenghien bij Œudeghien, noord-Henegouwen:
- valsemunter Joannes Quequin, gedoopt te Œudeghien, verklaarde bij zijn arrestatie in 1799 te Brugge dat hij was "geboortig te Haeneghem in Jemappe (Henegouwen)
- in Œudeghien's buurdorp Papignies bestond in 1275 een familienaam, "De Hunenghien" (Staten van Goed boek Vieil Rentier d'Audenarde, p295-303)
  die familienaam zou kunnen verwijzen naar een gelijknamige plaats in de onmiddelijke omgeving
- de roodgele diagonalen in het wapen van Haneghem zouden kunnen verwijzen naar het Huis van Avesnes van het middeleeuwse graafschap Henegouwen

Optie 2 heeft taalkundig de sterkste papieren: het wapen Haneghem als verbastering van Huynegem:
- Haneghem als verbastering van Huynegem is in de loop van de geschiedenis meermalen voorgekomen, als gevolg van het typische dialect van Asse (ui -> aa)
- vanaf 1267 zijn er geschreven bronnen over de Huinegem en de familie Van Huynegem te Asse; de mondelinge uitspraak was altijd met een aa, dus ook in 1567
- de Huinegem was oorspronkelijk een leengoed te Asse, dus een vrij voorname plaats en familie, die echter na 1269 sterk aan belang inboette
- het wapen Haneghem zou dus - in theorie - van de familie Van Huynegem kunnen zijn geweest maar feitelijk bewijs ontbreekt

Optie 3 Henneghien een onbekende plaats in Henegouwen:
- de roodgele diagonalen in het wapen zouden verwijzen naar het Huis van Avesnes van het middeleeuwse graafschap Henegouwen
  dit wordt echter nog bestreden door een Henegouwse heraldicus
- de familienaam Henneghien komt sinds lang voor rond Frasnes-lez-Buissenal in centraal Henegouwen
- het Franse Henneghien zou de verbastering of vertaling kunnen zijn van Haneghem

Optie 4 Hunnegem is een theoretische mogelijkheid, maar niet erg waarschijnlijk:
- in 1068 zou Gerard, heer van Hunnegem de stad Geraardsbergen hebben gesticht, hoewel daarvóór al de plaatsnaam Geroaldi Montem bekend was
- het bleef bij die ene van Hunnegem, Gerard. In Geraardsbergen is nooit een familienaam Hunnegem of Hanegem ontstaan
- de ui -> aa verbastering Hunnegem tot Haneg(h)em is hoogst onzeker; Geraardsbergen ligt in het zuiden van de provincie Oost-Vlaanderen, onder Gent
- het wapen Haneghem zou dus van Gerard zelf moeten zijn geweest. Ondanks de rijke archieven in Geraardsbergen ontbreekt ieder bewijs of zelfs maar een aanwijzing daarvoor
- in de jaren '70 beweerde 'paltsgraaf' Emile van Huyneghem de directe afstammeling te zijn van graaf Gerard van Hunnegem
  deze Emile voorzag zichzelf graag van allerlei fantasietitels; bij zijn vermeende afstamming dienen de nodige vraagtekens te worden geplaatst

Optie 5 een plaats Haneghem is vrijwel zeker af te schrijven:
- er is in de loop der jaren door verschillende mensen vrij intensief gezocht naar een plaats met die naam, zonder enig resultaat
- bijna alle voorkomens bleken verschrijvingen van andere namen, en uiteindelijk bleek ook de familienaam zelf een verbastering (van Van Huynegem)
- het vermoeden is dus dat ook het wapen zo'n verbastering is geweest

Home