Het wapen van Haneghem

De arme landarbeiders- en visschersfamilie Van Haneg(h)em is van relatief recente datum (1759) en stamt af van de familie Van Huynegem te Asse in Vlaams Brabant.
Een plaats Hanegem of Haneghem bestaat niet.
Toch staat een wapen "Haneghem" in een bekend Gents wapenboek uit 1567.
Het doet vermoeden dat er ooit een plaats Haneghem is geweest, in de omgeving van Gent, zónder enige relatie met de huidige familie!

zonder kleurtjes

Het wapen van Haneghem
In het wapenboek Den Boomgaert der Wapenen uit 1567 door Jean Lautte, uitgever Gheraert Salenson in Gent, staat een wapen van Haneghem met beschrijvende tekst:
"Bande d'or & de gueulles chef d'or", dit betekent gouden diagonale stroken (bandes) omzoomd in keel (gueules=rood) met een schildhoofd in goud (vert. Vic Poolen).
Oftewel: roodgele diagonalen met een geel dak.
Het boek is authentiek, er zijn vele exemplaren bewaard, o.a. in de Universiteit Gent met bibliografische gegevens uit 2008, het wordt genoemd op Wikipedia.
Het wapenboek bevat vooral familiewapens en enkele wapens van overheden.
Een ander wapenboek, Laurent Leblond, Arm. des Pays-Bas, Arm. de l'Europe XVII/XVIII eeuw: 7521 p187 r40 - 7537 p279 r31 - 7543 p300 r39
In een van die wapenboeken staat "Honbetrey (Hombetry?) et de Hornet (Horne?) Haneghem". In andere, latere, meer bekende wapenboeken komt het wapen niet voor.

Bemerkingen
Een wapen is niet te verwarren met adel; op het eind van de middeleeuwen was er van de wapendragers hooguit één procent ook van adel, de rest had alleen een wapen.
Er staat geen Van in de naam van het wapen uit 1567. Het wapen verwijst dus duidelijk naar een plaatsnaam, in dit geval een -gem toponiem.
De arme landarbeiders- en visschersfamilie Van Haneg(hem) is tweehonderd jaar jonger en heeft nooit een wapen gehad.
De eerste Van Hanegem is in 1759 geboren (Maria Theresia), in 1831 volgde de eerste Van Haneghem (Johannes).
Opvallend zijn de roodgele diagonalen; die zie je verder alleen in gemeentewapens rond de noordfranse steden Rijsel en Avesnes.

met kleurtjes

 Fragment uit een gedownloade digitale kopie van de Boomgaert; dit exemplaar heeft men ingekleurd en de lege randen zijn opgevuld met andere wapens 

Familie Van Haneghem
De meest waarschijnlijke herkomst van het wapen is momenteel: "een uitgestorven, gegoede, niet-adellijke, familie Van Haneghem in Gent of omgeving"

Hiervoor zijn de volgende argumenten:
- het wapen komt alleen voor in Den Boomgaert der Wapenen, een wapenboek uit Gent
- er zijn twee duidelijk leesbare huwelijksakten in Gent met Van Haneghems (Jacoba 01.09.1652 en Antonius 23.04.1664)
   - 100 jaar vóór de landarbeidersfamilie in 't Retranchement, waarvan overigens al is aangetoond dat die afstamt van de familie Van Huynegem
   - bij beide akten is geen link met de familie Van Huynegem gevonden; in één van de akten gaat het duidelijk om gegoede burgerij ("Domicella" = Jonkvrouw)
   - tot naamdragers in de Burgerlijke stand heeft het niet geleid.
   - verder onderzoek naar de namen is lastig door het ontbreken van klappers of indexen op de parochieregisters van Oost-Vlaanderen.

gent

gent

- het wapen komt niet voor in reguliere wapenboeken, het was dus gewoon een wapen zonder adel, zoals de meeste middeleeuwse wapens
- er is geen link met de Nederlandse familie Van Haneg(h)em; het wapen (1567) was er immers 200 jaar eerder dan de landarbeidersfamilie in 1759
- er is vrijwel zeker geen link met de Huinegem en de familie Van Huynegem te Asse; (bron: HK Ascania te Asse)
- er is vrijwel zeker geen link met (de familie De) Hunenghien in de omgeving Papignies (bron: Cercle de Généalogie de Lessines Terre de Débat)
- er is vrijwel zeker geen link met de Hunnegem in Geraardsbergen, anders had 'paltsgraaf' Emile van Huyneghem het wapen wel ontdekt en enthousiast in gebruik genomen

De plaats Haneghem
De naam van de Gentse familie Van Haneghem is zeer waarschijnlijk gebaseerd op een middeleeuwse plaatsnaam Haneghem.
De samensteling Hane + ghem is niet zo bijzonder als toponiem, er zijn redelijk wat (bijna-)naamgenoten rondom de zuidelijke Noordzee
De middeleeuwse plaats Haneghem zou kunnen zijn opgeslorpt door een zich uitbreidende (middeleeuwse) stad Gent.
Dit zou kunnen verklaren dat zelfs de bekende naamkundige prof. Frans Debrabandere in zijn naspeuringen naar de familienaam nooit een plaats Haneghem heeft kunnen vinden.
Het platteland van Oost- en West-Vlaanderen en de agglomeratie Rijsel (Fr) zijn doorzocht op de plaatsnaam, de middeleeuwse stad Gent echter nog niet.

www.huinegem.be